Методическая копилка

[Ильмухаметов А.Г.]

Ул, һеҙ, улар ниндәй һүҙҙәр:
а) сифат;
б) ҡылым;
в) алмаш.

[Ильмухаметов А.Г.]

“З.Исмәғилевтың тыуған яғында. Сермән” картинаһының авторы кем:
а) Р.Нурмөхәмәтов;
б) Ә.Лотфуллин;
в) В.Э. Меос.

[Ильмухаметов А.Г.]

1. Нөктәләр урынына тейешле хәрефтәр ҡуйып яҙығыҙ.
(Вместо точек напишите нужные буквы)
Б…хет Ҡы…ғырау Д…рес
Халы… Мине… Б…ркөт
Һанду…ас Та…тамал Ям…ыр
Ҡымы… Әс…й А…бур

[Ильмухаметов А.Г.]

Рус һүҙҙәре урынан башҡортса яҙ.

Салауат Юлаевтың бала сағы.

Салауат бала саҡтан любознательный була. Ул цветы йыйырға, ҡоштар моңон слушать ярата. Природе бағышлап шиғырҙар сығара. Уҡырға уны мама учит. Салауат в три года атҡа ултыра. Ә ун ике йәштә медведь ала.

[Ильмухаметов А.Г.]

Һеҙгә текст бирелә. Нөктәләр урынына исемдәрҙең күплек ялғауҙарын яҙығыҙ.

Урал – башҡорт иле.
Урал - башҡорт иле. Урал ҡуйынында ҡиммәтле хазина… йәшеренгән.
Башҡортостанда ҡалын урман…, йылға…, күл… бик күп. Урмандары кейек-ҡоштарға бай. Урал тауҙарында ҡурай үҫә. Башҡорт халҡының милли уйын ҡоралы ул.
Башҡорт… башҡа халыҡ… менән дуҫ йәшәй.

[Сулейманов Р.Ф.]

Рауил Бикбаевтың "Көндәлектәр"ендә шуға иғтибар иттем: шағир теге йәки был әҫәрәҙәрен ижад иткәндә тел осона эләккән юлдарҙан башлай. Ҙур поэмалар бер - ике уңышлы фразанан башланып китеүе мөмкин.Артабан уны үҫтерә, идея менән, образдар, бай тел менән рухландыра. Ана шул ике юлды ла шағир ваҡытында теркәп ҡуя."Көндәлектәр"ҙә бик күп әҫәрҙең башланғыс юлдарына миҫалдар бар. Йәнә килеп, халыҡ шағиры теге йәки был һүҙҙәргә матур, образлы, уңышлы яңғыраған рифмалы һүҙҙәр уйлап йөрөй, ҡағыҙға теркәй бара. Үҙенсә бер тренировка, хәтер һәм тел уйыны.Артабан был рифмалар гениаль әҫәрҙәрҙең төп һүҙе(ключевое слово),шиғырҙы художестволы йәһәттән ойоштороусы булып китә. Беҙҙеңсә, уҡытыусы программаға ингән әҫәрҙең нисек тыуын белһә, зыян булмаясаҡ.Ф. Саньяров

[Сулейманов Р.Ф.]

Һәр классик яҙыусының ижад лабораторияһы була. Был мәсьәлә рус әҙәбиәт ғилемендә киң өйрәнелгән. Татар әҙәбиәтендә, мәҫәлән, проф. С.Ш. Поварисов тиҫтә йылдар буйы Ғалимйән Ибраһимовтың ижад лабораторияһын өйрәнде, трилогия яҙҙы. БДУ доценты И.Г. Ҡолһарина Степан Злобиндың ижадын ошо аспектта тикшерҙе. Ижад лабораторияһы хаҡында акад. Ғайса Хөсәйеновтың, проф. Р.Ғ. Аҙнағоловтың бай фекерҙәре мәғлүм. Халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың ижадын ошо йүнәлештә тикшереү өсөн уның "Көндәлектәр"енә иғтибар итеү кәрәк.Улар ифрат бай хазина. Кем алмаған, БМҮИ - нан килеп алыу мөкинлеге бар.

[Сулейманов Р.Ф.]

Әйткәндәй, Әмир Әминевтың әҫәрҙәрендә, мәҫәлән, "Ҡытайгород" та образдарҙың хәрәкәте шул тиклем тығыҙ, ваҡиғалар йәшен тиҙлегендә үҫешә, әле генә йыйылыш башланды, ни арала Н. Нурлығаянович килеп төштө. Ни арала замминистр ҡытай бизнесмены менән пәйҙә булды. Ярты йыл тирәһендә ауылдаштар ҡала кешеһенә әүерелде. Һәм ни арала ҡала хасил булды. 43 битлек повесты хәрәкәт тығыҙлығы гениаль әҫәр итә, минеңсә.Унан айырылып булмай. Шуға ла бөгөн китап уҡымағандар ҙа повестҡа йәбешеп ята.Яҙыусы үҙе ҙур әҙәбиәт премияһына лайыҡ булды. Баяғы хәрәкәттә - бәрәкәт инде! Ф. Саньяров.

[Сулейманов Р.Ф.]

Атаҡлы психолог С.Л. Рубинштейн былай тип яҙған: "Мышление теснейшим образом связано с действием. Человек познает действительность, воздействуя на нее, понимает мир, изменяя его. Мышление не просто сопровождается действием или действие - мышлением; действие - это первичная форма существования мышления. Первичный вид мышления - это мышление в действии действием, мышление, которое совершается в действии и действием выявляется ". Беҙ бөгөн ББФДС ғәмәлләштереү шарттарында уҡыусыларҙың үҙаллы уҡыу эшмәкәрлеге хаҡында күп һөйләйбеҙ.Беҙҙеңсә, уның психологик асылы С.Л. Рубинштейндың фекерләү - хәрәкәт - эшмәкәрлек - фекерләү бәйләнешендә ята.Тимәк, когнитив эшмәкәрлек ул - нейрондарҙың туҡтауһыҙ хәрәкәте. Дәрестә бала уйлауҙан туҡтаһа, уның һәр төрлө эшмәкәрлеге туҡтала.Яңылыҡлы дәрес - туҡтауһыҙ хәрәкәт, йәғни хәрәкәттә - бәрәкәт! Бына нимә ул яңы стандарттар.Ф. Саньяров.

[Зульфия Мавлетовна]

5 класс уҡыусылары өсөн,
башҡорт дәүләт теленән уҡыу йылы аҙағында үткәрелгән контроль эш.
Батырҙар ниндәй була?
Иртән иртүк Азат, Урал ҡустыһын эйәртеп, һабантуй буласаҡ яланға ашыҡты.
- Әйҙә, көрәшселәр янына барайыҡ. Күрше Айрат ағай быйыл да батыр
исеме алырмы икән ? – тине ул.
Малайҙарҙың теләктәре ҡабул булды. Бик күп баһадирҙар көрәшкәндән һуң,
майҙан уртаһында Айрат ағалары ғына ҡалды. Ул еңеүсе булды. Уға ҙур бүләк бирҙеләр.

1. Тексты күсереп яҙыу.
2. Текста башҡорт теленең үҙенсәлекле өн-хәрефтәре аҫтына һыҙырға.
3. Текст нисә һөйләм?
4. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өн-хәрефтәрен яҙып сығырға.
5. Текстан күплектә яҙылған исемдәрҙе табып яҙырға.
6. Яланға,малайҙарҙыңһүҙҙәре ниндәй килештә килгән?
7. Һабантуй, көрәш һүҙҙәрен килештә үҙгәртергә.
8. Текстан алмаштарҙы табып яҙығыҙ.