Методическая копилка

[zulfira.aubakirova]

Ҡәлерле коллегалар, мин һеҙгә 40 йылдан ашыу мәктәптә эшләгән Ахмадиева Гөлжихан апайҙың эш тәржемәһенән йәштәргә өс теләген яҙып китергә булдым. Сөеки мин уның һүҙҙәрен гүмерем буйы күңелемдә һаҡлайым. Һеҙгә лә кәрәге, файҙаһы тейер тип уйлайым.
- Һеҙ бик уҫал( строгая) уҡытыусы. ә балалар һеҙҙең дәрестәрҙе көтөп алалар, һәм һеҙҙең фәндән бер генә лә өлгәшмәгән уҡыусы юҡ.Быны нисек аңлатыр инегеҙ?

- Уҡыусы мине аңламаған осраҡта, мин уға бер ваҡытта ла тауышымды күтәрмәйем һәм 2-3-4 тапҡыр аңлатам. Уҡыусы мине аңламай икән- унда минең ғәйеп, мин аңлатып еткерә алмайым...-Уҡытыусы үҙенең етешһеҙлеген тапһын һәм аңларлыҡ итеп ( еңеләйтеп- по проще) һөйләһен.
Икенсеһе: "Башың менән уйлап ҡара" - тип бер ҡасан да әйтмәйем ә бөтә классҡа: Бергә уйлап ҡарайыҡ-тим.Сөнки бергәләп эҙләнеү,уйланыу . -балаларҙы ҡанатландырып ебәрә.
Өсөнсөһө: Күҙ алдығыҙға килтерегеҙ -Подносҡа алтын бөртөктөрен һалып тауыҡ себештәре алдына һалабыҙ: улар алтынға иғтибар ҙа итмәй ситкә таралыша.Ә тары бөртөктөрен һипкәс йүгерешеп килә- һәмподносты шаҡылдата башлай.----Уҡытыусыға алтын булған нәмә - балаларға ҡыҙыҡ һәм кәрәк түгел. Уларҙы ҡыҙыҡтырған, кәрәк булғанды бирергә кәрәк.Беҙгә бик еүел күренгән "тема- материал " улар өсөн бик ауыр булырға мөмкин.Шуны онотмаһағыҙ ине!!!

[Зарима]

Һандар темаһын тикшереү өсөн ребустар;
К 3
4''(шәм һүрәте) бе
6 н
2'мәк
1'лем
5ек
7гән
'8әк

[АЛФ]

Здравствуйте! Труд современного учителя башкирского языка представляет собой ценный ресурс, объединяющий в себе инновационные подходы к преподаванию родного языка и культуры. Особенно хочется отметить разнообразие представленных материалов, которые охватывают все аспекты обучения: от базовых упражнений до сложных грамматических конструкций. Спасибо за предоставленные разработки!

[Динара Ишбулатовна]

Башҡорт әҙәбиәте. 9 класс. ОГЭ-ға әҙерлек
Түбәндә килтерелгән тексты уҡып сығығыҙ һәм эш биремдәрен башҡарығыҙ.
Текст
Шунда йөрөгәндә Байыҡтан ҡаҙаҡ аҡындары мыҫҡыл итергә уйлап, былай тигән:
Истәк булдың, бар булдың,
Киң далала зар булдың.
Үҙеңә йомаҡ әйтәйем,
Тапһаң, улым итәйем;
Тапмаһаң, ҡолом итәйем:
Көндөҙ ҡуйым көтөрһөң,
Кисен йөнөн тетерһең,
Көндөҙ сырым итерһең.

Киң далала ҡуш ағас,
Ҡуш ағастың ҡуш башы —
Бер ҡаҙанға һыймаҫтай
Ҡуш ҡусҡарҙың ҡуш башы
Бар икән ил ҡашҡаһы.
Ат башындай ҡаҡ ерҙән
Яра төшкән аҡ түгел,
Ай менән көндәй икәүһе,
Яңғыҙланған таҡ түгел.

Байыҡ:

Киң далам тип әйткәнең —
Иленән ҡасҡан был истәк;
Маҡтаһын тип көткәнең —
Мин дә күргән ер икән,
Һин дә белгән ер икән.
Ағас-таштан ҡыу булғас,
Өҫтөн япҡан нар ҡылған,
Сағыл тауҙан ҡыу булғас,
Шараҡ ҡыҙҙай һын булғас,
Ҡомдан сөйәлдәй тау ҡылған;
Һум елендән һөт аҡмаҫ,
Һыуһаған йотом һыу тапмаҫ —
Дала тигәнең шул икән.
Турһыҡтай бурһыҡ үҫтергән,
Ҡарһаҡтан барын буҫтырған,
Бутаһын юйған нары ман
Ишәктән моңло ҡысҡырған,
Бүтән моңо булмаған,
Һип-һил торған сүл икән.
Ҡаяла талпынған бөркөтөн,
Толпарҙа елпенгән егетен
Алмаштырған бер бөтөн, —
Дөйә өҫтөндә ялпаңлап,
Ҡолаҡсыны һәлпәңләп,
Ҡаҙаҡ тигән ир икән.
Ҡуш ағасым тигәнең —
Киң далала ҡуш ылаш;
Ҡаҙағыңды киптергән
Киң далала Ҡуш Алаш.
Ҡуш ағастың ҡуш башы,
Тап Алаштың ҡашҡаһы —
Бер ҡаҙанға ҡуш антын
Һалып бергә ҡайнатҡан,
Туҡалдай кейәү һайлатҡан
Абылай солтан хан икән. (195 һүҙ)

Эш биремдәре
1. Өҙөк юлдары килтерелгән әҫәрҙең авторын атағыҙ.
2. Әҫәрҙең авторы тураһында нимәләр беләһегеҙ?
3. Текст ниндәй әҫәрҙән алынған?
4. Әҫәрҙең жанрын билдәләгеҙ.
5. Кемдәр үҙ-ара әйтешә, исемдәрен атап үтегеҙ.
6. Ни өсөн ҡаҙаҡ аҡындары Байыҡтан мыҫҡыл итә?
7. Был әйтештә кем еңеп сыға?
8. Ат башындай ҡаҡ ерҙән – һүрәтләү сараһының төрөн күрһәтегеҙ
9. Бар икән ил ҡашҡаһы – архаизмдың мәғәнәһен аңлатып, синоним килтерегеҙ.
10. Байыҡ сәсән яҙмышы нисек хәл ителә? (3-4 һөйләм менән яҙып үтегеҙ)
Яуап бланкаһына тәүҙә һорауҙың номеры, унан һуң тейешле күләмдә тулы яуап яҙыла. Уҡыусы теге йәки был һорауға яуап бирә алмаһа, һорау номерынан һуң яуап урынына һыҙыҡ ҡуйыла.

[Шакирова Г.И.]

https://docs.google.com/presentation/d/ ... lide=id.p1


5-се класс. В.Исхаҡовтың "Ҡышҡы урман" шиғырына презентация.

[Эльмира Маликовна]

Внеклассное мероприятие «Тыуған ерем – Башҡортостан»
Цель: познакомить обучающихся с достопримечательностями Башкортостана
Задачи: углубить знания об истории и культуре республики;
способствовать развитию чувства патриотизма, любви к родному краю;
воспитание уважения к нашим истокам, родной земле, языку, чувства гордости за свою малую Родину.
Необходимое оборудование: проектор, экран, ноутбук (или компьютер), буклеты «Семь чудес Башкортостана», для воспроизведения презентации (Приложение 1)
Фильм о РБ. (на проекторе) Звучит музыка.Мелодия курая.
Звучит музыка «Туган тел».

Ведущий 1.
И туган тел, и матур тел
Әткәм-әнкәмнең теле.
Дөньяда күпнәрсәбелдем
Синтуган тел аркылы.
Ведущий 2.
Дөньялаиң-иңматур ил,
Ул-минең тыуған илем.
Дөньяла иң-иңматур тел,
Ул минең туған телем.
Ведущий 1.
Добрый день! Уважаемые учителя, и дорогие наши ученики!
Сегодня мы собрались не случайно. Исполнительный комитет Международного союза общественных объединений «Всемирный курултай (конгресс) башкир» предлагает образовательным организациям 14 декабря, день рождения поэта-просветителя МифтахетдинаАкмуллы, объявить Днем башкирского языка.
Ведущий 2.Акмулла –башкирский поэт-просветитель, выдающийся поэт-философ, поэт-мыслитель. Псевдоним, настоящее фамилия, имя, отчество Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдинович.
Ведущий 1.Заслуга Акмуллы перед Башкирской литературой очень велика. Многие его называют реформатором башкирского стиха, который под его пером освободился от тяжеловесных конструкций и застывших канонов восточного стихотворчества.
Давно его нет, но время не в силах отдалить от нас сиянье таланта – яркая звезда, на то она и яркая, чтобы светить всегда, везде и всем.
Ведущий 2. Имя Акмуллы живет среди башкир, татар, казахов. Его меткое слово, мудрые мысли живы и употребительны до сих пор. Акмуллу знали и почитали повсюду, читали на память стихи, которые так и кочевали по миру, не записанные на бумагу.
В 1: Хөрмәтле уҡыусылар, башҡорт теле көнөнә арналған «Тыуған ерем – Башҡортостан”тигән сараны башлайбыҙ..

В2: мероприятие «Башкортостан – мой край родной”, посвященное ко дню башкирского языка, считается открытым.
В1:Башҡорт балаһы мин,
Ер хәтерендә
Мең йыл уйылып ҡалған эҙем бар.
Быуындарға ялғап быуындарҙы,
Илде тотҡан телем, илем бар.
В 2Матурлығың һинең, бар сафлығың
Йөрәгемә инеп үрелгән.
Улар миңә әсә һөтө менән бирелгән.
Алып барыусы 1 Хәҙерге башҡорт теле – башҡорт халҡының милли теле. Ул төрлө ырыу-ҡабилә телдәренең берләшеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.
Алып барыусы: Башкирский язык является государственным языком Республики Башкортостан. Юридический статус башкирского языка в качестве государственного (наравне с русским языком) впервые определён положением Башревкома от 24 марта 1920 года. В настоящее время данное положение закреплено в Конституции Республики Башкортостан.
В2Он является средством обучения и предметом изучения в начальной и средней школе, в вузах используется как средство обучения гуманитарным предметам и изучается как предмет. На башкирском языке издаётся учебная, художественная и публицистическая литература, выходят газеты и журналы, осуществляется телевизионное и радиовещание, функционируют театры и т. д.
Стих Б.Бикбая «Башҡорт теле” Фазлетдинова Азалия
Ведущий 1:
Дети, скажите, в какой республике мы живём?
Дети:
В Башкортостане.
Ведущий 2:
Люди какой национальности живут в нашей Республике.
Дети:
Русские, татары, башкиры, чуваши, марийцы, удмурты, таджики, турки,
азербайджанцы и многие другие.
Ведущий 2:
Наш Башкортостан
Дружбой славится
Нам жить в Башкортостане
Очень нравится.

1 алыпбарыусы: Башҡортостан – тыуғанерем
Һиндәтыуҙым, һиндәүҫәмен.
Һинәняҡын, һинәнгүзәлерәк
Юҡтырбер ил – шуныбеләмен.

2 алыпбарыусы: Башкортостан горжусь тобою
Сияньем радостных твоих огней.
Твоею славою, твоей судьбою,
Тобой, прекрасной родиной моей!


1 ведущий: Башҡортостан беҙҙең азатлыҡтың,
Берҙәмлектең ныҡлы ҡалҡаны.
Уралдағы барлыҡ милләттәргә
Һин атайсал, дуҫлыҡ Ватаны! (Слайд 2)
2 ведущий: Наш дом родной – Башкортостан –
Народов разных дружная семья.
Здесь наших предков первобытный стан –
У эпохальных вех история своя.
Приветствую тебя, страна благословенная,
Страна обилия и всех земных богатств.

Давлетова Линара со стих-ем собственного сочинения «Башкортостан»

Викторина
1. В каком году была основана Уфа? (Уфа была основана в 1574)
2. Эта пещера славится далеко за пределами Республики Башкортостан. Находится она в Бурзянском районе. Как она называется и чем она прославилась? (Капова пещера)
3. Что является символом Башкортостана? (Курай)
4. Какой праздник мы празднуем 11 октября ежегодно? День Республики
5. Какими лесами славится Башкортостан? (липовыми)
6. Какой национальный напиток изготовляют из молока кобылиц? (кумыс)
7. Этот продукт ароматен и его вкус и целебная сила объясняются редкостным сочетанием растительности Башкортостана? (мед)
8. Уникальная гора в переводе с башкирского означает «горящая»?(Янгантау)
9. Сколько городов в Республике Башкортостан? (21)
10. В каком году РБ стала суверенной? (1990 год)
11. Назовите первого президента РБ? (Рахимов Муртаза Губайдулович)
12. Территория Башкортостана равна? 143,6 кв.м. (назвать примерно)
13. На каком материке находится РБ ? (Евразия)
14. Кто автор герба РБ? (ИслаховФазлетдинФаррахович)
15. Это самый сильный из зверей, недаром его называют хозяином леса? (Медведь)
16. Его именем названы проспект в Уфе, город, хоккейный клуб. (Салават Юлаев)

17. Эта гора отнесена к памятникам природы Башкортостана, в настоящее время решается вопрос о присвоении ей статуса природного парка (Иремель)

18. основное жилище кочевников? (Юрта)

19. Знаменитый танцовщик-премьер, балетмейстер XX века? (Рудольф Нуриев)

20. Народный поэт Башкирии, классик советской башкирской и татарской литературы, поэзии, фольклорист, драматург, в его честь названы улицы в городах Башкирии, в том числе и нашем (М.Гафури)
21. Какое животное играло важную роль в хозяйстве башкир? (лошадь)

1 ведущий:
Аҡһаҡалдараҡылындайхаҡлыҡтелем,
Сабыйҙарҙыңсафлығындайнамыҫтелем,
Атам теле, әсәм теле, сәсән теле –
Уралымдаййәшәмәңгебашҡорт теле.
2 ведущий: Известен был башкирский на весь мир,
В Париже праздновал победный мир.
Рукою палачей казнен не раз язык –
Воскрес опять из пепла наших книг.
В тебе младенцев первый в жизни крик,
Ты аксакал, что истины достиг.
Ты на Урале и в степи возник –
Живи в веках, башкирский государственный язык.
1 ведущий:
Уйна, ҡурай, ата-бабаларҙың
Йәнмираҫы – гимн Уралдың.
Ирекдаулапяҡтыкөнөңөсөн
Башҡортбашыкүпметуралды.(Слайд 9)
2 ведущий:
Башкирия!
Моя земля и небо, моя любовь,
Мой соловьиный край!
Мне жаль того, кто здесь ни разу не был,
Мне жаль того, кому не пел курай!
1 ведущий: Дан һиңә, Башҡортостан!
Иленһөйгәназатхалҡыңа дан!
Рәсәйменәнбөйөкберҙәмлектә
Сәскәат, Башҡортостан!
2 ведущий: Славься, наш Башкортостан!
Судьбой народу ты для счастья дан!
С Россией мы едины - и всегда
Процветай, Башкортостан!
Песня “Башҡортостан” (набашкирскомязыке

[Альфина Габидуллина]

Тема: Һаумы, мәктәп!
Шәхси һөҙөмтәләр:
-атай-әсәйгә, тиҫтерҙәренә, уҡытыусыларға, яҡындарына, мәктәп хеҙмәткәрҙәренә иғтибарлы һәм ихтирамлы булыу;
-мәктәп йыһаздарына, уҡыу әсбаптарына ҡарата һаҡсыл булыу;
-тыуған илде яратыу, ерҙе, телде һаҡлау;
-һаулыҡты нығытыу;
-үҙ аллы эш итеү, белем алыу процесына етди һәм яуаплы ҡарау;
-кеше менән аралашыу этикетын үҙләштереү.
Метапредмет һөҙөмтәләре:
Танып белеү эшмәкәрлеге
УУД (универсаль уҡыу эшмәкәрлеге)
-үҙ аллы белем алыу, мәғлүмәт йыйыу һәм уларҙы ҡуллана белеү;
-дәрес барышында уҡытыусы менән берлектә эшләү;
-дәрескә маҡсат ҡуйыу һәм уны дәрес һуҙымында күҙ уңында тота белеү һәм тормошҡа ашырыу, эште дөрөҫ планлаштырыу, эҙләнеү эше алып барыу;
-эҙләнеү эше һөҙөмтәләре буйынса презентация эшләү;
Предмет һөҙөмтәләре:
-уҡытыусы уҡыған йәки һөйләгән, үҙе уҡыған тексты аңлай алыу;
-уҡыған әҫәр, картина, экскурсия, ҡараған фильм, билдәле ситуация буйынса әңгәмәлә ҡатнаша алыу;
-тексты шыма, аңлы, дөрөҫ, тотош һүҙләп уҡыу; логик баҫымдарҙы, паузаларҙы дөрөҫ әйтеү.

Дәрес барышы.
1. Уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация.
Башҡортостан тураһында видеотаҫма ҡарау, республикала ике дәүләт теле: рус теле һәм башҡорт телдәре булыуы, күп телдәрҙе белеүҙең отошло булыуы тураһында ҡыҫҡаса әңгәмә ойоштороу.
2. Уҡыу мәсьәләһен ҡуйыу.
Һорауҙарға яуап биреү.
- Башҡорт алфавитында нисә хәреф бар?
- Башҡорт теленә генә хас өндәрҙе әйтегеҙ.
- Хәреф менән өн бер-береһенән нисек айырыла?
- Шулай итеп, бөгөн дәрестә ни эшләйәсәкбеҙ?
Алған белемдәрҙе иҫкә төшөрөрбөҙ, башҡорт һәм рус алфавитын сағыштырырбыҙ, күнегеүҙәр башҡарырбыҙ.
3. Уҡыу мәсьәләһен сисеү. Белемде актуалләштереү.
1) Таҡтала, “Эш дәфтәре”ндә 1-се күнегеүҙе эшләү;
2) Башҡорт өндәре булған һүҙҙәрҙе иҫкә төшөрөү, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр төҙөү;
3) “Танышыу”, “Уҡыу әсбаптары” темалары буйынса һөйләшеү, диалогтар ҡороу.

4. Белемде яңы ситуацияла ҡулланыу.
1) 2-се күнегеү. Шиғырҙы тасуири уҡыу, йөкмәткеһен аңлау.
- Шиғырҙан башҡорт теленә генә хас хәрефтәрҙе табыу;
- Таныш һүҙҙәрҙе табыу;
- Һүҙлек эшен ойоштороу.
2) 3-сө күнегеү. Мәҡәлде уҡыу, мәғәнәһен аңлатыу. Рус теленә оҡшаш миҫалдар килтереү.
3) “Эш дәфтәре”ндә күнегеүҙәрҙе башҡарау.
5. Өйгә эш биреү. Аңлатыу.
6. Йомғаҡлау. Рефлексия.
- Бөгөн дәрестә ниндәй яңылыҡ белдегеҙ?
- Ниндәй ҡыйынлыҡтар булды?
- Кем дәрестә үҙен яҡшы эшләне тип уйлай? Ни өсөн?
Уҡыусылар үҙҙәренең эштәрен баһалай. Уҡытыусының баһалауы.

[Дамира Шарафутдинова]

Фонетика (ЕГЭ)
1. Дөрөҫ ялғау ҡабул итмәгән төп башҡорт һүҙен билдәләгеҙ
1. Бүлмәләр 2. Көндәрҙең 3.Көндәрҙа 4. Өндәр
2. Дөрөҫ ялғау ҡабул иткән төп башҡорт һүҙен билдәләгеҙ
1. Ҡалаләрҙә 2. Урмандағы 3. Санане 4. Ҡарғаларҙе
3. Сингорманизм законына буйһонмаған һүҙҙе табығыҙ
1. Һөттөң 2. Болондоң 3. Фотоның 4. Башҡорттоң
4. Нәҙек һуҙынҡылы (алғы рәт) һүҙҙе табығыҙ
1. Бәлә 2. Бала 3. Этаж 4. Дошман
5. Әйтелеше дөрөҫ булған һүҙҙе күрһәтегеҙ
1. Тарыраҡ 2. Айырата 3. Тарраҡ 4. Олоғайыу
6. Яҙылышы дөрөҫ булған һүҙҙе күрһәтегеҙ
1. Йомошаҡ 2. Сеперәк 3. Япраҡ 4. Япыраҡ
7. Протеза һәм эпентеза кеүек фонетик күренештәр менән бәйле күнегеүҙәр.
Дөрөҫ яуапты билдәләгеҙ
1. Рус теленән ингән һүҙҙәрҙең әйтелешен еңелләштереү өсөн, һуҙынҡы өн һүҙҙең алдынан ҡуйылһа, ул протеза тип атала.
2. Рус теленән ингән һүҙҙәрҙең әйтелешен еңелләштереү өсөн, һуҙынҡы өн һүҙҙең алдынан ҡуйылһа, ул эпентеза тип атала.
3. Рус теленән ингән һүҙҙәрҙең әйтелешен еңелләштереү өсөн, һуҙынҡы өн һүҙҙең алдынан ҡуйылһа, ул элизия тип атала.
4. Рус теленән ингән һүҙҙәрҙең әйтелешен еңелләштереү өсөн, һуҙынҡы өн һүҙҙең алдынан ҡуйылһа, ул сингорманизм тип атала.
8. Ҡайһы һүҙ һаңғырау тартынҡынан башланған?
1. Дәүләт 2. Ғалим 3. Башҡорт 4. Ҡусты
9. Яҙылышы дөрөҫ булған яңғырау тартынҡылы һүҙҙе билдәләгеҙ
1. Склат 2. Парахот 3. Доклад 4. Сут
10. В хәрефе ҡайһы осраҡта W(уа) тип уҡыла?
1. Вагон, Иван, вокзал 3. Завод, актив, взвод
2. Ваза, интервью, Вәлит 4. Ватан, ваҡыт, Вәлимә
11. Егәрле һүҙендә нисә һуҙынҡы, нисә тартынҡы бар?
1. 5 тартынҡы, 2 һуҙынҡы 3. 6 тартынҡы, 1 һуҙынҡы
2. 4 тартынҡы, 3 һуҙынҡы 4. Бөтәһе лә тартынҡы
12. Составында ике өндө белдергән хәреф булған һүҙҙе күрһәтегеҙ
1. Ыласын 2. Турғай 3. Ярғанат 4. Осоусы
13. Хәреф һаны өндәр һаны менән тап килгән һүҙҙе күрһәтегеҙ
1. Ете 2. Емеш 3. Көньяҡ 4. Яман
14. Асыҡ ижектән генә торған һүҙҙе билдәләгеҙ
1. Һөлдә 2. Танау 3. Ундай һүҙ юҡ 4. Бармаҡ
15. Ҡайһы һүҙ ике ижектән тора?
1. Дүрт 2. Ауылдаш 3. Әсә 4. Икенсе
16. Ябыҡ ижектән генә торған һүҙҙе билдәләгеҙ
1. Һоло 2. Ғариза 3. Өҫтәл 4. Ҡарата
17. Урыҫ теленән үҙгәртелмәй алынған һүҙҙә баҫым ҡайҙа төшә?
1. Баҫым үҙ урынында ҡала 3. Баҫым һуңғы ижеккә төшә
2. Баҫым һәр ваҡыт 1-се ижеккә төшә 4. Баҫым булмай
18. Һорау киҫәксәһе булған һүҙҙәрҙә баҫым ҡайһы ижеккә төшә?
1. Һорау киҫәксәһе алдындағы ижеккә 3. Һуңғы ижеккә
2. Беренсе ижеккә 4. Һорау киҫәксәһенә

[Дамира Шарафутдинова]

Тест.

8 класс (башҡорт әҙәбиәте)

1. Б. Бикбай ҡайһы йылдарҙа йәшәгән?

1.1919—1989 2.1909—1968. 3.1911—1939. 4.1932—1977.

2. Б. Бикбай ҡайҙағы педтехникумды тамамлай?

1. Ташлы. 2. Ырымбур. 3. Өфө. 4. Дәүләкән.

3. 1812—1814 йылдарҙағы француздарға ҡаршы һуғыш тураһында Б. Бикбай

ниндәй әҫәрен яҙған?

1. «Ер». 2.«Ҡарлуғас». 3. «Ҡаһым түрә».

4. «Салауат». 5. «Аҡселән ташҡанда».

4. Ҡаһым түрәгә кем ағыу эсерә?

1.Ҡолтүбә. 2. Иркәбай. 3. Йәдкәр. 4. Садыҡай. 5. Аҡйегет.

5. Башҡорт менән урыҫ араһындағы дуҫлыҡты сит ил кешеләренән кем боҙорға теләй?

1. Байыҡ. 2. Ҡаһым түрә. 3. Фольгнер. 4. Егор.

6. Француздарға ҡаршы алышта кем батырҙарса үлеп ҡала?

1. Ҡолтүбә. 2. Аҡназар. 3. Йәдкәр. 4. Аҡйегет.

7. А. Мөбәрәков Белорет районының ҡайһы ауылында тыуған?

1. Йөйәк. 2. Сермән. 3. Ассы.

8. А. Мөбәрәков кинола нин дәй образ ижад иткән?

1.Ҡарағол. 2. Салауат. 3. Отелло. 4. Шатморат.

9. А. Мөбәрәков ижади уңыштары өсөн 1955 йылда нин дәй оло исемгә лайыҡ булған?

1. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы.

2. Башҡортостандың халыҡ артисы.

3. СССР-ҙың халыҡ артисы.

10. Ғ. Сәләм ҡайһы йылдарҙа йәшәгән?

1. 1911—1939. 2.1894—1993. 3. 1890—1970. 4.1908—1996.

11. Ғ. Сәләм ҡайҙа урта белем ала?

1. Тәгештә. 2. Һарыла. 3. Губернскийҙа. 4. Арғаяшта.

12. Ғ. Сәләм ҡасан Өфөлә пе динститутта белем ала?

1.1928—1930. 2.1930—1933. 3.1933—1937. 4.1937-1939.

13. «Шоңҡар» поэмаһы нисән се йылда яҙылған?

1. 1932. 2. 1933. 3. 1935. 4.1937. 5.1939.

14. « Шоңҡар » поэмаһында һү рәтләнгән атаҡлы ҡараҡ кем ул?

1. Әхмәт-архитектор. 2. Миңьян. 3. Гөлнур. 4. Капитан.

15. Тиҙерәк, иптәш, тиҙерәк бул инде! Өҙөктә поэтик синтаксистың ҡайһы төрө ҡулланылған?

1. Риторик өндәү. 2. Риторик һорау. 3. Ҡабатлау.

4. Антитеза. 5. Инверсия.

16.Ниңә һәр тән Әхмәт ҡайтмай икән, Һәр тән сыға торған ай кеуек? Поэтик синтаксистың ҡайһы төрө ҡулланылған?

1. Риторик өндәү. 2. Риторик һорау. 3. Ҡабатлау.

4. Антитеза. 5. Инверсия.

17. Туҡта инде, иптәш капи тан! Һөйләмәсе, иптәш капи тан! Поэтик синтаксистың ҡайһы төрө ҡулланылған?

1. Риторик өндәү. 2. Риторик һорау. 3. Ҡабатлау.

4. Антитеза. 5. Инверсия.

18. Улар айырылманы, ярҙан айырып, Алып китте беҙҙе пароход. Поэтик синтаксистың ҡайһы төрө ҡулланылған?

19. Биишева ҡайһы йыл дарҙа йәшәгән?

1. 1908—1996. 2.1911 – 1939. 3.1890—1970. 4.1894—1893.

20. 3. Биишева ҡайҙа педтехникумда уҡый?

1. Өфөлә. 2. Ырымбурҙа. 3. Темәстә. 4. Дәүләкәндә.

21. 3. Биишева үҙ ижады өсөн ниндәй оло баһаға лайыҡ була?

1. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы.

2. Башҡортостандың халыҡ шағиры.

3. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

22. Легендаларға нигеҙләнгән йәки легенда рухында яҙылған әҫәр нисек атала?

1. Хикәйә. 2. Нәҫер. 3. Хикәйәт. 4. Уймаҡ хикәйә.

23. Ете быуындан алып ҡулдан ҡулға күскән ҡомартҡыларҙы Хасбулат олатай ҡайҙа һаҡлай?

1. Шифоньерҙа. 2. Һандыҡта. 3. Келәттә.

24. Һандыҡтағы ҡылыс, йүгән, эйәр элек кемдеке булған?

1. Салауат батырҙыҡы. 2. Ҡаһым түрәнеке. 3. Хасбулаттыҡы.

25. 3. Исмәғилевкә ҡайһы операһы ҙур танылыу килтергән?

1. «Салауат Юлаев». 2. «Ҡоҙаса». 3. «Шәүрә».

4. «Ағиҙел тулҡындары». 5. «Урал илселәре».

26. М. Кәрим тәүге шиғырын ҡайҙа уҡығанда яҙа?

1. 1928—1935 йылдарҙа Келәш мәктәбендә уҡығанда.

2. 1935—1937 йылдарҙа Өфе рабфагында уҡығанда.

3. 1937—1941 йылдарҙа пединститутта уҡығанда.

27. М. Кәримгә Халыҡ шағиры исеме ҡасан бирелә?

1. 1923. 2. 1959. 3. 1963. 4.1964.

28. «Үлмәҫбай» поэмаһының нисәнсе бүлегендә төп герой дошман тылына тел алырға бара?

1. Беренсе. 2. Икенсе. 3. Өсөнсө.

29.Үлмәҫбай менән Теребай поэманың нисәнсе бүлегендә румын һалдаттарын шәрә көйө әсир итә?

1. Беренсе. 2. Икенсе. 3. Өсөнсө.

30. М. Кәрим ҡайһы повесында Оксана менән Йәмилдең яҙмышын тасуирлай?

1. «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ». 2. «Өс таған».

3. «Беҙҙең өйҙөң йәме». 4. «Ярлыҡау».

[Дамира Шарафутдинова]

Лексика (ЕГЭ)
1. Ҡыш күк күкрәһә, бик ҡаты ел булыр һөйләмендә ҡаты һүҙе ниндәй мәғәнәлә килгән?
1. Тура мәғәнәлә 3. Хис-тойғо биҙәге(эмоциональ)
2. Экспрессив мәғәнәлә 4. Күсмә мәғәнәлә
2. Күсмә мәғәнәлә ҡулланылған һүҙҙәргә миҫалдар килтерегеҙ.
1. Зифа, матур, күркәм, һылыу 3. Бейек тау, бейек ҡая
2. Уңған-ялҡау, оло-йәш, шатлыҡ-ҡайғы 4. Йомшаҡ тауыш, йомшаҡ күңел
3. Ниндәй һүҙҙәр диалектизмдар тип атала?
1. Билдәле бер һөнәр кешеләре тарафынан ҡулланылған һүҙҙәр
2. Ҡулланыштан төшөп ҡалған хәл-ваҡиғаларҙы, күренештәрҙе, предметтарҙы атаған һүҙҙәр
3. Ҡулланышы билдәле бер терротория менән сикләнгән, ерле һөйләштәргә генә хас һүҙҙәр
4. Хәҙерге ваҡытта ҡулланылышта йөрөгән ҡайһы бер предметтарҙың, күренештәрҙең, ваҡиғаларҙың иҫкергән атамалары
4. Ҡайһы биремдә һүҙҙең диалект варианттары яҙылған?
1. Һыуһар, ҫыуҫар, һуҫар 3. Йылға буйы, ауыл буйы
2. Аптырау, иҫ китеү, инәлеү 4. Бер ҙә, бер ҡасан да
5. Балтаһы һыуға төшкән кеүек фразеологизмы ниндәй мәғәнә аңлата?
1. Күңелһеҙ йөрөү 3. Ныҡ аптырау, ғәжәпләнеү
2. Бик ныҡ шатланыу 4. Күңелде ауыр хәбәр менән яралау
6. Фразеологизм ҡулланылған һөйләм ҡайһы юлда?
1. Ғариф староста бик ҡабаланып кейенде лә күҙенә аҡ-ҡара күренмәй тышҡа сығып китте (Ж.Кейекбаев).
2. Өфөм-илдең аҫыл бер ынйыһы (Ф.Мөхәмәтйәнов).
3. Сабырлыҡ-ир күрке (Батыр Вәлид).
4. Минең әсәй гөл ярата ине, изге ине уның күңеле (Р.Ханнанов).
7. Төп башҡорт һүҙҙәре бирелгән юлды билдәләгеҙ.
1. Ҡоҙоҡ, какао, ул, мәңге 3. Тимер, китап, ҡағыҙ, бит
2. Аҙаш, аҡыл, оло, оторо 4. Мал-тыуар, тана, башмаҡ
8. Интернациональ һүҙҙәр бирелгән юлды күрһәтегеҙ.
1. Ялсы, көбө, һелкеүес 3. Мал-тыуар, тана, башмаҡ
2. Хәбәр, эйә, ижек, баҫым 4. Опера, комьютер, фортепьяно
9. Ғәрәп теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе билдәләгеҙ.
1. Ҡалас, ситса, тауар 3. Тәҙрә, быяла, һабын
2. Мәҡәлә, ғәҙәт, мәктәп, мөғәллим 4. Союз, вышка, команда, комедия
10. Тарихи һүҙҙәр бирелгән юл ҡайһыһы?
1. Мөстәҡил, мөҡәддәс, ут, нәхеү 3. Аҡтар, ҡыҙылдар, бей, кулак
2. Принтер, факс, кеҫә телефоны 4. Шприц, дарыу, рецепт, диагноз
11. Ҡайһы һөйләмдәге фразеологик берәмек ихтирам итеү, хөрмәт күрһәтеү төшөнсәһен бирә?
1. Ҡолсобайҙың Ҡолсобайы ла әллә кем булып ҡылана (З.Биишева).
2. Һәр көн тыңлайым йырыңды,
Күңелдәрем булғансы (А.Игебаев).
3. Миңһылыу еңгә әҙәмгә һанап килеүемә, һөйләшеп ултырыуыма тағы ла бер рәхмәт әйтте (Р.Солтангәрәев).
4. Ул моң тора-бара күңелгә һеңеште, ошо көйҙө һыҙғырып та, эстән дә көйләп йөрөнөм (Р.Солтангәрәев).
12. Ҡайһы юлда омоним һүҙҙәр бирелгән?
1. Бит, май, һал, бал 3. Компьютер, балаҫ
2. Икмәк, ҡайсы, ҡарға 4. Сәй, сәс, ҡас
13. Йондоҙҙар еҙ һиҙәптәй Көмөш миҙалға оҡшап
Йым-йым итеп ялтырай. Балҡып тора ялтыр ай (С.Муллабаев)
һөйләмендә билдәләнгән һүҙҙәр омонимдарҙың ниндәй төрөнә ҡарай?
1. Лексик омонимдар 3. Омографтар
2. Омофондар 4. Был һүҙҙәр омонимдар түгел
14. Бирелгән синомик ояла ҡайһы һүҙ төп һүҙ булып килә?
1. Ҡурҡыуһыҙ 2. Ҡыйыу 3. Ҡуш йөрәкле 4. Ҡаһарман
15. Антоним була алған һүҙҙе билдәләгеҙ.
1. Ер 2. Китап 3.Уй 4. Самауыр