Методические рекомендации

[Габитова З.Г.]

2-се дәрес
Тема: Ялғауҙарҙың төрҙәре.
Маҡсаттар:
белем биреү маҡсаты: үҙгәртеүсе һәм яһаусы ялғауҙар тураһындағы белемдәрҙе тәрәнәйтеү, уларҙың төп айырмаһын аңлатыу;
үҫтереүсе маҡсат- тел күрке, байлығы., матур, образлы итеп һөйләү күнекмәһен үҫтереү;
тәрбиәүи маҡсат-дуҫлыҫ, татыулыҡ, берҙәмлек, ярҙамсыллыҡ сифаттары тәрбиәләү.
Йыһазлау: - таблица-схема
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Инеш күнегеүгә күҙәтеү аша яңы теманы асыу. Сағыштырыу аша ялғауҙарҙың ике төргә бүленеүен, уларҙың айырмаһын асыҡлау. Ҡағиҙә сығарыу. Терәк схема йәки таблица төҙөү Миҫалдар менән дәлилләү. Төркөмдәрҙә күнегеүҙәр эшләү. Һығымта яһау. Бер-береһенең эштәрен баһалау.
Дуҫлыҡ, берҙәмлек, ярҙамсыллыҡ тураһынды фекер алышыу.
Дәрес барышы
I.Психологик инеш
II.Белемде актуалләштереү
1.Өй эшен тикшереү. 2.Һүҙҙең тамыры, ялғауҙары тураһында уҡыусыларҙың яуаптары һәм миҫалдар менән иҫбатлауҙары.
III. Яңы тема.
1.Инеш күнегеүҙе уҡыу һәм таблица йәки схема төҙөү, өлгө бирергә лә була
Тамыр һүҙ Үҙгәртеүсе ялғауҙар Яһаусы ялғауҙар Яһалма һүҙ.
Эш тәр ле эшле
Эш тең һеҙ эшһеҙ
Эш кә сән эшсән
Эш те һеҙ-лек эшһеҙлек
Эш тә сән-лек эшсәнлек
Эш тән лек-ле эшлекле
Эш ем, ең,е лек-һеҙ эшлекһеҙ
килеш,эй.заты, күплек,зат, заман, һөйкәлеш,юҡлыҡ -сы-се, лыҡ-лек, сан-сән, лы-ле, һыҙ-һеҙ, таш-тәш, даш-дәш, ла-лә, ҡыс-кес, ғыс-гес,кер, кәр һб. .
2.Ҡағиҙә уҡыу: үҙгәртеүсе һәм яһаусы ялғауҙарҙы һанау. Миҫалдар менән нығытыу.
IV.Нығытыу.
175,176-сы күнегеүҙәрҙе төркөмдәрҙә эшләү, үҙгәртеүсе ялғауҙарҙың һүҙҙең формаһын ғына үҙгәртеүен, ә яһаусы ялғауҙарҙың һүҙҙең мәғәнәһен үҙгәртеүе тураһында һығымта яһау. 3.Күнегеүҙәр нигеҙендә дуҫлыҡ, берҙәмлек, ярҙамсылыҡ тураһында фекер алышыу.
V.Рефлексив баһалау.
VI.Өй эше. “Муллыҡ байрамы” темаһына мәҡәлә яҙырға

[Габитова З.Г.]

3-сө дәрес
Тема: Тамыр һәм яһалма һүҙ
Маҡсаттар:
белем биреү маҡсаты- тамыр һәм яһалма һүҙҙәр тураһындағы белемдәрҙе тәрәнәйтеү, яһаусы ялғауҙаряңы һүҙ яһауҙың бер юлы икәнлеген аңлатыу;
үҫтереүсе маҡсат–уҡыусыларҙың телмәрен байытыу, тасуири уҡыу, һөйләү телмәрен үҫтереү;
тәрбиәүи маҡсат- Уралға – тыуған ергә һөйөү тәрбиәләү.
Йыһазлау: таблица
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Инеш күнегеүгә күҙәтеү аша үҙгәртеүсе һәм яһаусы ялғауҙарҙың оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын билдәләү. Ялғауҙарҙың ниндәй функция үтәүен аңлатыу. Ҡағиҙә сығарыу. Терәк схеманы тулыландырыуҙы дауам итеү Миҫалдар менән дәлилләү. Төркөмдәрҙә күнегеүҙәр эшләү. Һығымта яһау. Бер-береһенең эштәрен баһалау.
Тыуған төйәгебеҙ Уралға һөйөү тәрбиәләү
Дәрес барышы
I.Психологик инеш
II.Белемде актуалләштереү
1Өй эшен тикшереү.
2.Үҙгәртеүсе, яһаусы ялғауҙарҙың оҡшашлығы һәм айырмаһы тураһында уҡыусыларҙың аңлатыуҙары ( ике төрлө ялғау ҙа һүҙгә ҡушып яҙыла, тик үҙгәртеүсе ялғауҙар яңы мәғәнәле һүҙ яһамай, ә яһаусы ялғауҙар яңы мәғәнәле һүҙҙәр барлыҡҡа килтерәләр).
3 Үҙгәртеүсе ялғауҙарға ниндәй ялғауҙар ҡарағанын аңлатыу һәм миҫалдар менән нығытыу
4.Яһаусы ялғауҙар менән миҫалдар уйлау
Проблемалы һорау: телдә ялғауҙауҙар ниндәй функция үтәй? Улар ниңә кәрәк?
III. Яңы тема
1.Инеш күнегеүгә күҙәтеү: һүҙҙәрҙең яһаусы ялғауҙарын күрһәтеү, һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен аңлатыу, ниндәй һүҙ төркөмө яһалыуына иғтибар итеү. Мәҫәлән, күҙ-тәндең бер ағзаһы-исем.Күҙәт- бер әйберҙе, хәрәкәтте, кешене, йәнлектәрҙе, уларҙың ҡылығын, хәрәкәтен, үҙгәрешен ҡарау- ҡылым- бойороҡ һөйкәлеше,
2. Бер һүҙҙә бер нисә яһаусы ялғау булырға ла мөмкин: күҙ-әт-еү-сән-лек, һәр яһаусы ялғау һүҙгә яңы мәғәнә бирә. Күҙ- күҙәт (бойороҡ һөйкәлеше ҡылымы),
күҙәт- еү- исем ҡылым, күҙәтеү -сән- сифат, күҙәтеүсән-лек- исем.
3. Яһаусы ялғау ҡушылып яһалған һүҙҙәр нисек атала?- яһалма һүҙҙәрйәки нигеҙ һүҙ тип атала.
Ҡайһы бер яһаусы ялғауҙар һүҙгә ҡушылып, уның мәғәнәһенә айырым мәғәнә биҙәге, төҫмөрләнеш өҫтәй:
а) исемдәрҙең иркәләү, кесерәйтеү ялғауҙары- ҡай-кәй. ,-саҡ, -соҡ, -кәс (бәрәскәй, ҡолоҡас, ҡошсоҡ)
б) сифат, рәүештәрҙең дәрәжә ялғауҙары: -ыраҡ-ерәк, ораҡ-өрәк. –һыл-һел, ҡылт-келт, ғылт-гелт- аҡ-ағыраҡ, күк-күкһел, ҡыҙыл -ҡыҙғылт
4.Таш, ташсы, ташлы, ташлыҡ -был һүҙҙәр нисек атала? Тамырҙаш һүҙҙәр Тамырҙаш һүҙҙәргә миҫалдар килтереү: урман. урман-сы, урман-лыҡ, урман-сы-лыҡ, урман-лы, урман-һыҙ, урман-һыҙ-лыҡ.
IV.Нығытыу.
1Күнегеүҙәр эшләү:
V.Рефлексив баһалау
VI.Өй эше Уралдың матурлығы, байлығы тураһында ҡобайыр, шиғыр йәки инша яҙырға.

[Габитова З.Г.]

4-се дәрес
Тема: Ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы.:
Маҡсаттар:
белем биреү маҡсаты- башҡорт һүҙҙәрендә һәм үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә ялғауҙарҙы дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен булдырыу;
үҫтереүсе маҡсат- уҡыусыларҙың бирелгән текстарҙың йөкмәткеһенең төп мәғәнәһен билдәләргә өйрәтеү, өҙөктәрҙе ентекләп һәм ҡыҫҡартып һөйләү күнекмәләре биреү;
тәрбиәүи маҡсат- батырлыҡ, ҡыйыулыҡ, ғәҙеллек сифаттары тәрбиәләү.
Йыһазлау: ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышын күрһәткән таблица таблица-схема
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Инеш күнегеүгә күҙәтеү ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар тураһында ҡағиҙә сығарыу. Ялғауҙарҙың нәҙек һәм ҡалынлығы нилектән икәнен асыу. Ҡағиҙә сығарыу. Миҫалдар менән дәлилләү. Төркөмдәрҙә күнегеүҙәр эшләү. Һығымта яһау. Бер-береһенең эштәрен баһалау.
Батырлыҡ, ҡыйыулыҡ, ғәҙеллек сифаттары тураһында фекер алышыу.
Дәрес барышы
I.Психологик инеш
II.Белемде актуалләштереү
1.Өйгә бирелгән ижади эштәрҙе уҡыу, класс менән баһалау.
2.Тамыр һәм яһалма һүҙҙәрҙе таҡтала һүҙ составы буйынса тикшереү
3.Үтелгән темаға йомғаҡ яһау.
III.Яңы тема
1.Инеш күнегеүҙе уҡыу:
а) йөкмәтке буйынса эш
б)аҫтына һыҙылған һүҙҙәрҙәге ялғауҙарҙы күрһәтеү, уларҙың ни өсөн бер һүҙҙә ҡалын, ә икенсеһендә нәҙек булыуын уҡыусыларҙан әйттереү.
2. Ҡағиҙә сығарыу.
IV.Нығытыу
1.181-се күнегеү: исемдәрҙең килеш, күплек ялғауҙарының дөрҫ яҙылышын үҙләштереү, ҡылымдарҙың зат ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышын аңлатыу
2.182-се күнегеү уҡыу, йөкмәткеһен һөйләү, бирелгән мәҡәлдең хикәйәгә мөнәсәбәтен асыҡлау, ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышын аңлатыу.
3. Төркөмдәрҙә эшләү:
1-се төркөм малайҙар, судья һүҙҙәрен килеш менән үҙгәртә
2-се төркөм костюм, саңғы һүҙҙәрен эйәлек заты менән үҙгәртә
3-сө төркөм саҡырҙы, елдерә ҡылымдарын зат менән үҙгәртә
4.Үтелгән тема буйынса уҡыусыларҙың һығымта яһауы
V.Рефлексив баһалау
VI. Өй эше. “Кешегә соҡор ҡаҙыма, үҙең төшөрһөң” мәҡәле буйынса әкиәт, хикәйә яҙырға

[Габитова З.Г.]

5-се дәрес
Тема: Ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы
Маҡсаттар:
белем биреү маҡсаты- үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы тураһында белемдәрен тәрәнәйтеү;
үҫтереүсе маҡсат- рус һәм башҡа телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе һөйләү телмәребеҙҙә урынлы ҡулланыу һәм дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен үҫтереү;
тәрбиәүи маҡсат- ҡыйыулыҡ,уңғанлыҡ, татыулыҡ сифаттары тәрбиәләү.
Йыһазлау: ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы буйынса таблица.
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Инеш күнегеүгә күҙәтеү. Рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы тураһында ҡағиҙә сығарыу. Миҫалдар менән дәлилләү. Төркөмдәрҙә күнегеүҙәр эшләү. Һығымта яһау. Бер-береһенең эштәрен баһалау. Һүҙлек диктанты яҙыу.
Дәрес барышы
I.Психологик инеш
II.Белемде актуалләштереү
1 Уҡыусыларҙың ижади эштәрен тикшереү. 2.Уҡыусыларҙың иптәштәренең ижади эштәре буйынса фекер уртаҡлашыуҙары.3 Тәнҡит алымдарын да үҫтереү.
Проблемалы һорау: рус һәм сит телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәргә ниндәй ялғауҙар ҡушыла? (ҡалын, нәҙек)
III.Яңы тема
1.Башҡорт теленең лексик составы хаҡындағы белемдәрҙе иҫкә төшөрөү.
2.Рус һәм сит телдәрҙән ингән һүҙҙәрҙә ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы тураһында белем биреү:
а) таҡтала йәки экранда бирелгән ҡуш тартынҡыға бөткән һүҙҙәргә ялғауҙар ҡушыу (уҡыусыларҙың үҙҙәренән эшләтелә): класс-класта, металл- металды, грипп-гриптан, әммә яңғыҙлыҡ исемдәрҙә ҡуш тартынҡылар һаҡлана: Донбасс-Донбасста, Томас Манн-Томас Маннды
б)-рь, -сь,-чь,-шь хәрефтәренә бөткән һүҙҙәрҙә ялғауҙар яҙылышы: фонарь-фонарҙы, лагерь- лагерҙа, перепись-переписта,гуашь-гуашты
в) ль,нь хәрефтәренә йәки ике тартынҡыға(-брь, -фть, -рмь, -мль) бөтөп, һуңғыһы йомшаҡ әйтелһә, ь төшөп ҡала һәм нәҙек ялғау ҡушыла: автомобиль-автомобилдә, июн-июндә, сентябрь-сентябрҙе , нефть-нефттән, Пермь-Пермдә, Кремль-Кремлдән
г) -сть,-ст, -вт, -фт,-зд тартынҡыларына бөткән һүҙҙәргә ялғау ҡушылғанда -ть,
-т,-д хәрефтәре төшөп ҡала: повесть- повесы, артист-артисҡа, космонавт- космонавҡа, шрифт-шрифы Тик яңғыҙлыҡ исемдәрҙә т һаҡлана: Брест-Брестта, Кронштадт-Кронштадттан.
д) -нг ,-нк -,ск, -амп хәрефтәренә бөтһә, ялғау алдынан ы өҫтәлә:митинг-митингыға, танк-танкыны, киоск-киоскыла, штамп-штампының, ләкин ск бөткән яңғыҙлыҡ исемдәрҙә ялғау алдынан и өҫтәлә: Курск-Курскиҙа, Минск-Минскиҙан
е) рус һәм башҡа сит телдәрҙән ингән һүҙҙәргә һәр ваҡыт ҡалын ялғау ҡушыла: такси-таксиҙа, алоэ-алоэны, ритм–ритмды, фильм-фильмдар
ё)-ев, -ин хәрефтәренә бөткән фамилияларҙа нәҙек нигеҙле һүҙгә-нәҙек, ҡалын нигеҙле һүҙгә ҡалын ялғау ҡушыла: Вәлиевте, Байышевҡа, Вәлишинде, Мостафинды
3. Ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы буйынса һығымта яһау.
IV. Нығытыу
1.183-сө күнегеү тексы өҫтөндә эш: тексты уҡыу, уны мәғәнәүи өлөштәргә бүлеү, рус теленән ингән һүҙҙәрҙе табыу, уларҙың ялғауҙарын күрһәтеү һәм дөрөҫ яҙылышын аңлатыу
2.184-се күнегеү-һөнәр,хеҙмәт тураһында фекер алашыу
3. 185-186-сы күнегеүҙәр-рус теленән ингән һүҙҙәрҙе һан, килеш менән үҙгәртеү
4. Һүҙлек диктанты.
V.Рефлексив баһалау
VI. Өй эше.189-сы күнегеү

[Габитова З.Г.]

6-сы дәрес
Тема: Һүҙьяһалыш. Һүҙҙәрҙең яһалыу юлдары
Маҡсаттар:
белем биреү маҡсаты- телдең һүҙьяһалыш бүлеге, һүҙҙәрҙең яһалыу юлдары тураһында белем биреү;
үҫтереүсе маҡсат- халыҡ тарихы, тарихи йырҙар текстары нигеҙендә уҡыусыларҙың һөйләү, тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү;
тәрбиәүи маҡсат- халҡыбыҙҙың тарихы менән ҡыҙыҡһыныу, уға ыңғай ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазлау: һүҙьяһалыш тураһында таблица
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Үтелгәндәр буйынса тест эшләү. Бер-береһенең эштәрен тикшереү, баһалау.Инеш күнегеүгә күҙәтеү. Һүҙьяһалыш тураһында ҡағиҙә сығарыу. Миҫалдар менән дәлилләү. Төркөмдәрҙә күнегеүҙәр эшләү. Һығымта яһау. Бер-береһенең эштәрен баһалау.
Халҡыбыҙ тарихы тураһында әңгәмә. Телмәр үҫтереү
Дәрес барышы
I.Психологик инеш
II.Белемде актуалләштереү
1.Өй эшен тикшереү. 2.Ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы буйынса тест
1.Ҡайһы һүҙҙә ялғау дөрөҫ яҙылған?
1. властҡа
2. властьты
3. власҡа
2. Ҡағиҙә буйынса дөрөҫ яҙылған һүҙҙе билдәләгеҙ.
1.Киоскты
2. Танкта
3. Митингыла
3. Дөрөҫ ялғаулы һүҙҙе билдәләгеҙ.
1. Жюригә
2. Повестта
3. Таксиҙа
4.Ҡайһы һүҙгә ялғау дөрөҫ ҡушылған?
1. Минскыла
2. Минскиҙа
3. Минскила
5.Ҡайһы һүҙҙең яҙылышы ҡағиҙәгә тап килмәй?
1.Гриппты
2. Кузбасста
3. Класта
Проблемалы һорау: башҡорт телендә һүҙҙәр ниндәй юлдар менән яһала?
III. Яңы тема
1.Инеш күнегеүгә күҙәтеү. Һүҙҙәрҙе һүҙ төҙөлөшө буйынса тарҡатыу. Һүҙҙәрҙең яһаусы ялғауҙар менән яһалыуына миҫалдар килтереү.Яһаусы ялғауҙар менән һүҙҙәр яһалыу морфологик юл менән һүҙҙәр яһалыу тип атала.
2.Яһаусы ялғауҙарға миҫалдар килтереү.
3.Яһаусы ялғау менән һүҙьяһалыш схемаһын төҙөү.:
тамыр һүҙ+ яһаусы ялғау + үҙгәртеүсе ялғау:урман-сы-лар, һөнәр-се-не
тамыр һүҙ+ яһаусыялғау+яһаусы ялғау+ үҙгәртеүсе ялғау: урман-сы-лыҡ-та
тамыр һүҙ+яһаусы ялғау + яһаусы ялғау + яһаусы ялғау + үҙгәртеүсе ялғау: бел-ем-ле-лек-те
4.Бирелгән һүҙҙәргә күҙәтеү, уларҙың яһалыу юлдарын асыҡлау. Мәғәнәүи, фонетик, синтаксик һүҙьяһалыш тураһында ҡағиҙә уҡыу, миҫалдар менән нығытыу:
Мәғәнәүи һүҙьяһалыш: класс-эшселәр класы, класс- 5-се класс.
Фонетик һүҙьяһалыш: бысыу-бесеү ( утын бысыу, кейем бесеү)
Синтаксик һүҙьяһалыш:Башҡортостан республикаһы, Ишембай нефть колледжы, ауыл советы
5. Уҡыусыларҙың һығымта яһауы.
IV.Нығытыу.
Күнегеүҙәр эшләү:190,191,192-се күнегеүҙәр
V.Рефлексив баһалау
VI.Өй эше:194-се күнегеү

[Габитова З.Г.]

7-cе дәрес
Тема: Ҡушма һүҙҙәр
Маҡсаттар:
белем биреү маҡсаты- ҡушма һүҙҙәр, уларҙың яһалышы тураһындағы белемдәрен тәрәнәйтеү;
үҫтереүсе маҡсаты- уҡыусыларҙың телмәрен байытыу, ҡушма һүҙҙәрҙе дөрөҫ әйтеү һәм яҙыу күнекмәләрен үҫтереү;
тәрбиәүи маҡсат-тәбиғәт матурлығын күреү һәм һоҡланыу тойғоларын үҫтереү, тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазлау: Ҡушма һүҙҙәр тураһында таблица-плакат, тәбиғәт күренештәре сағылдырылған картина-һүрәттәр
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Инеш күнегеүгә күҙәтеү. Ҡушма һүҙҙәр яһалышы буйынса таблица йәки терәк схема төҙөү. Ҡағиҙә сығарыу. Орфографик һүҙлек менән эш. Парҙар һәм төркөмдәр менән эшләү. Бер-береһенең эштәрен тикшереү, баһалау.
Дәрес барышы
I.Психологик инеш
II.Белемде актуалләштереү
1 Башҡорт бейеүе һәм күренекле бейеүселәр тураһында уҡыусыларҙың сығыштары
2.Һүҙьяһалыш төрҙәре буйынса яҙып алған миҫалдарҙы уҡыу һәм аңлатыу
3. Һүҙьяһалыш юлдары тураһында ҡабатлау
III Яңы тема
1.Инеш күнегеүгә күҙәтеү: тексты уҡыу, уны өлөштәргә бүлеү, өлөштәрҙе бәйләүсе һүҙҙе табыу.
2.Текстан ҡушма һүҙҙәрҙе табыу, уларҙың яһалыштарын аңлатыу, таблица өҫтөндә эш.
Ҡушыу юлы Парлау Ҡабатлау Бәйләү Ҡыҫҡартыу
Ағиҙел Аҙыҡ-түлек Йырлай-йырлай Мәғариф министрлығы БР-Башҡортостан Республикаһы
Ҡулъяулыҡ Дуҫ-иш Тиҙ-тиҙ Тимер юл пединститут
Аҡтамыр Ир-егет Эре-эре Алма ағасы совхоз

3. Ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ әйтелеше өҫтөндә эш
4.Ҡағиҙә уҡыу.
IV.Нығытыу
1.196-сы күнегеү- китап тураһында әңгәмә.
Китапты китап , тексты мәғәнәүи өҙөк итеү өсөн нимә кәрәк? һорауына яуаптар биреү
Текстан ҡушма һүҙҙәрҙең яһалыу юлдарына миҫалдар табыу.
Ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ әйтелешенә иғтибар итеү.
Ҡушма һүҙҙәрҙең ниндәй һүҙ төркөмө булыуын асыҡлау
2.197-се күнегеүҙе үтәү, “Башҡорт теленең орфографик һүҙлеге”н ҡулланыу
V Рефлексив баһалау
VI.Өй эше.Ҡушма һүҙҙәр буйынса тест әҙерләргә, өлгөнө класта бергәләп эшләргә.
1.Яҙылышы дөрөҫ булған һүҙҙе бидәләгеҙ.
1. Ашьяулыҡ
2. Ашъяулыҡ
3. Аш- яулыҡ
2.Бала-саға һүҙенең яһалыу юлын билдәләгеҙ
1. Һүҙҙәрҙе ҡушыу
2.Һүҙҙәрҙе ҡабатлау
3.Һүҙҙәрҙе парлау
3. Бәйләү юлы менән яһалған һүҙҙе билдәләгеҙ
1. Сибай драма театры
2. Аллы-гөллө
3. Янғантау
4.Яҙылышы дөрөҫ булмаған һүҙҙе табығыҙ
1.Дөйәҡош
2. Гөлйемеш
3. Алмағас
5 Башҡортостан Республикаһы һүҙьяһалыштың ниндәй төрөнә ҡарауын билдәләгеҙ
1. Мәғәнәүи
2. Синтаксик
3. Морфологик

[Габитова З.Г.]

8- се дәрес
Тема: Ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы
Маҡсаттар:
белем биреү маҡсаты- ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы тураһында белем биреү;
үҫтереүсе маҡсат-ҡушма һүҙҙәрҙә телмәрҙә ҡулланыу һәм баҫымды дөрөҫ ҡуйып һөйләү, яҙыу күнекмәһен үҫтереү;
тәрбиәүи маҡсат- ололарға иғтибар, ихтирам, хөрмәт тәрбиәләү.
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Инеш күнегеүгә күҙәтеү. Ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙлышын аңлатыу, таблица йәки терәк схема төҙөү. Ҡағиҙә сығарыу. Орфографик һүҙлек менән ижади эш. Парҙар һәм төркөмдәр менән эшләү. Бер-береһенең эштәрен тикшереү, баһалау.
Дәрес барышы
I Психологик инеш
II.Булған белемде актуалләштереү
1.Уҡыусыларҙың тестарын тикшереү, төркөмдәрҙә ярыш ойоштороу.
Төркөмдәр бер-береһенең тестары менән алмашалар һәм тиҙ генә яуап бирәләр.
2.Ҡушма һүҙҙәр яһалышы тураһында уҡыусыларҙың һөйләүе һәм миҫалдар менән иҫбатлау
III. Яңы тема
1.Инеш күнегеүгә күҙәтеү. Ҡушма һүҙҙәрҙе табыу һәм яҙылыштарын аңлатыу
2.Ҡағиҙә уҡыу, таблицаны өйрәнеү.
3.Миҫалдар менән нығытыу
IV.Нығытыу
1.Ижади эш биреү, уҡыусыларҙың үҙҙәренән ҡушма һүҙҙәр төҙөтөү, яһалышын, дөрөҫ яҙылышын аңлата барыу
Бергә: бил...., көн..., аҡ....,ҡуш..., Күмер..., баш ,ҡара...., аҡ..., ҡул........
Айырым:....ҡала,...... айыу,.... күмер,....аяҡ,..... ҡарға, ......Эйек.
Һыҙыҡса аша: Ер......,бала....., мал......, ҡыҙ......., тай......,көлә....,тиҙ......йүгерә.......
2.Таблица буйынса һығымта яһау
V.Рефлексив баһалау.
VI. Өй эше. Изложениеға әҙерләнергә.

[Габитова З.Г.]

9-сы дәрес
Тема: Бәйләнешле телмәр үҫтереү. “Янғантау” тексы буйынса күрмә изложение
Маҡсаттар: уҡыусыларҙың бәйләнешле телмәрен үҫтереү, ҡушма һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен тикшереү, тыуған тәбиғәт байлыҡтары менән ғорурланыу тойғолары тәрбиәләү.
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
Дәрестең маҡсатын ҡуйыу. Тексты тыңлау. Һүҙлек эше. План төҙөү, план буйынса һөйләү. Изложениены яҙыу.
Дәрес барышы
I.Дәреслектәге “Янғантау” тексын уҡыу.
II.Йөкмәтке өҫтөндә эш
III.План төҙөү: дәреслектәге планды ҡулланырға була йә уҡыусыларҙан һәр абзац буйынса ошондай план төҙөтөргә.
1.Ғәжәп бер урын.
2.Йылылыҡ майҙандары.
3.Ҡорғаҙаҡ сығанағы
4.Янғантау шифаханаһы
5. Шифахананың матурланыуы.
IV. План буйынса һөйләү.
V.Изложениены яҙыу.

[Габитова З.Г.]

10-сы дәрес
Тема: Хаталар өҫтөндә эш. “Һүҙьяһалыш“ бүлеген ҡабатлау,тест
Маҡсаттар: Дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләрен иҫкә төшөрөү, ебәрелгән хаталарҙы аңлатыу. Һүҙьяһалыш буйынса белемдәрен тикшереү
Дәрес барышы
I.Психологик инеш
II. Булған белемде актуалләштереү
1. Контроль эш дәфтәрҙәрен таратыу.
2. Уҡыусыларҙың үҙ эштәрен ҡарауҙары.
3. Уҡытыусының изложение һөҙөмтәләре тураһында анализы.
4. Уҡыусыларҙың үҙ аллы эшләүҙәре
5. Коллектив эш: төркөмдәрҙә анализ
6. Яҙма эш буйынса һығымта.
III.Проблемалы һорау: һүҙьяһалыш тураһында нимә белдек?
1. Төркөмдәрҙә эш: а) һүҙьяһалыш юлдары тураһында төркөмдәрҙә эш, бер уҡыусының сығышы, башҡаларҙың миҫалдар менән иҫбалауы
б) тамыр һүҙҙәр тураһында сығыш, үҙгәр теүсе ялғауҙар, уларҙың төрҙәре, миҫалдар;
в) яһалма һүҙҙәр тураһында һөйләү, яһаусы ялғауҙар, уларҙың төрҙәре
г) ҡушма һүҙҙәр, уларҙың яһалыу юлдары, дөрөҫ яҙылышы, миҫалдар.
2. Күнегеүҙәр эшләү, ижади эштәр
IV. Рефлексив баһалау.
V.Өй эше: Ижади эш: һүҙҙәр илендә (инша, шиғыр, хикәйә, әкиәт)

[Габитова З.Г.]

Морфология. Орфография. Телмәр мәҙәниәте (11 сәғәт)
1.Үҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙҙҙәр. Һүҙ төркөмдәре..........................................................................................1сәғәт
2.Исем.Исемдең мәғәнәһе.Морфологик билдәләре
Синтаксик функцияһы..............................................................................1сәғәт
3.Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр............................................... 1 сәғәт
4. Т.ү. Инша. Тыуған Башҡортостаным............................................1 сәғәт
5.Хаталар өҫтөндә эш. Ялғауҙар ҡушылыу менән исем яһалыу.....1 сәғәт
6.Һүҙҙәрҙе ҡушыу юлы менән исем яһалыу......................................1 сәғәт
7. Һүҙҙәрҙе парлау юлы менән исем яһалыу.....................................1 сәғәт
8.Һүҙҙәрҙе бәйләү һәм ҡыҫҡартыу юл менән исем яһалыу...............1 сәғәт
9.Исем һүҙ төркөмөн тикшереү тәртибе.............................................1 сәғәт
10.Исем буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау..........................................1 сәғәт
11.Контроль изложение......................................................................1 сәғәт