Методические рекомендации

[Габитова З.Г.]

Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән республика олимпиадаһы өсөн инша темалары
9-Б-2016
1. Р.Бикбаев шиғриәтендә Башҡортостан образы.
2. «Тел тыуҙырған халҡым...” (Р.Ғарипов.)
3. Р.Бикбаев ижадында экология мәсьәләләренең ҡуйылышы.
4. Салауат образының әҙәбиәттә һәм сәнғәттә сағылышы.
5. Әҙәбиәт булған ерҙә әҙәп булыр.
6. Мин режиссер булһам, ниндәй кино төшөрөр инем?

[Габитова З.Г.]

2015/2016 уҡыу йылында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән
республика олимпиадаһы өсөн һорауҙар
9 – Б – 2016
1. Эшләпә, торба, арыш, бүрәнә, эҫкерт һүҙҙәрендә ниндәй фонетик күренеш күҙәтелә?
2. Хазина һүҙенә фонетик анализ яһағыҙ.
3. Сәнғәт, китап, ғаилә, әҙәп, хат һүҙҙәре ниндәй телдән үҙләштерелгән? Был телдән һүҙҙәр үҙләштереү процесы тураһында нимәләр яҙа алаһығыҙ?
4. Түбәндәге фразеологик берәмектәргә синонимдарын табып яҙығыҙ:
Борсаҡ бешмәү –
Баш ватыу –
Утлы табаға баҫтырыу –
Берҙе биш итеү –
Ике ҡулын ҡанат итеү –
5. Уҡы ҡылымын билдәһеҙ үткән заман I зат юҡлыҡ формаһына ҡуйып, һөйләм төҙөгөҙ.
6. Һан төркөмсәләрен һанап сығығыҙ, миҫалдар килтерегеҙ.
7. Йәнәшәлек юлы менән яһалған һүҙбәйләнештәр.
8. Өс ҡыҙ, һәр береһе үҙ уйҙарына сумып, һүҙһеҙ генә әкрен атлап үттеләр һөйләменә тулы синтаксик анализ яһағыҙ.
9. Һөйләмдә ике нөктә ҡуйылыу осраҡтарын һанап сығығыҙ.
10. Ғафури районынан сыҡҡан күренекле телсе ғалим, “Хәҙерге башҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһы” хеҙмәтенең авторын атағыҙ.
11. Халыҡ ижады менән яҙма әҙәбиәттең оҡшаш һәм айырмалы яҡтары нимәлә?
12. “Урал батыр” эпосында үлем хаҡында бәхәстә ниндәй йәнлектәр һәм ҡош-ҡорт ҡатнаша?
13. Бәйет жанрының ниндәй төрҙәрен атай алаһығыҙ?
14. Әҫәрҙең айырым өлөштәренең үҙ-ара бәйләнештә бер бөтөн итеп ойошторолоуы … тип атала.
15. Әйтсе, бурыл,
Ә һуң йәшәр өсөн
Ҡайһы һуҡмаҡ менән баралар? – был шиғыр юлдары ниндәй әҫәрҙән? Авторы кем?
16. З.Биишеваның “Һөнәрсе менән Өйрәнсек” хикәйәтендә ниндәй проблемалар сағыла?
17. Түбәндәге өҙөк ҡайһы әҫәрҙән, авторы кем? Был һүҙҙәр кем исеменән әйттерелә?
“Бөтә илдәрҙең радиолары һәм гәзиттәре! Телдәрегеҙ, диндәрегеҙ, төҫтәрегеҙ, сәйәси ҡараштарығыҙ ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, һеҙгә мөрәжәғәт итәм. Һеҙҙә лә бит көлә, илай, ҡайғыра белә торған кешеләр эшләйҙәр…Кешелек донъяһына йүнәлтелгән минең ошо хатымды, гәзиттәр, бер-берегеҙҙән күсереп баҫығыҙ, радиолар, бөтә биш материктың да эфирына таратығыҙ!..”
18. “Ҡаһым түрә” әҫәренең жанрын билдәләгеҙ.
19. “Салауат Юлаев”, “Шәүрә”, “Урал илселәре” операларының, “Ҡоҙаса” комедияһының авторы кем?
20. Бирелгән теманы дауам итеп, 6-8 һөйләм яҙығыҙ.
“Әҙәбиәт йылы” үтеп китте…

[Габитова З.Г.]

XI – Р – 2015
Башҡорт (туған) тел
1. Зәйнәб апай дәрестәре.
2. Кешенең матурлығы нимәлә?
3. Ғ. Хөсәйенов парсаларында фәлсәфәүи-этик мәсьәләләр.
4. Ә. Хәкимовтың “Өйөрмә” романының образдар системаһы.
5. Д. Бүләков әҫәрҙәрендә геройҙарҙың рух ныҡлығы.

[Габитова З.Г.]

X – Р – 2015
Башҡорт (туған) тел
1. Мәҙәниәтле кеше нисек булырға тейеш?
2. Мостай Кәрим ижадына бер ҡараш.
3. З.Рафиҡовтың “Үлемһеҙлеккә биш аҙым” әҫәрендәге геройҙар минең күңелем түрендә.
4. Ноғман Мусин – урман һаҡсыһы.
5. Әнүр Вәхитовтың “Өс бөртөк бойҙай” хикәйәһендә хеҙмәт кешеһен кәүҙәләндереү.

XI

[Габитова З.Г.]

Инша темалары
Башҡорт (туған) тел
IX – Р – 2015
1. “Ҡайҙа ғына бармай, ниҙәр күрмәй ир-егеткәй менән ат башы”?! (Башҡорт фольклорында ир-егет һәм ат образы).
2. Фәрит Иҫәнғолов әҫәрҙәрендә хеҙмәт темаһының сағылышы.
3. Яҡшылыҡты һөйөр ул, илдең зарын һөйләр ул. Бейгә ҡаршы ут булған – сәсән булмай, кем булһын?
4. Дуҫлыҡ ҡайҙан башлана?
5. Ф.Ерғәлиевтың «Салауат йорто» картинаһынан алған тәъҫораттар.

[ГУЛЬНАЗ-2]

Собрано много материалов по творчеству Акмуллы.

[MORATSOLTAN]

9 класс (дәүләт теле) өсөн эш
1. ... Аҡмулла атаҡлы ... мәҙрәсәһендә уҡыған.
2. ... Аҡмулла ... йылда үлгән.
3. Аҡ-ҡара, яҡшы-насар, ҡыш-... , ҙур - ... .
4. Бына ... көҙ етте. ... һарғая, ... . ... осоп китте. Һалҡын ... яуа. Балалар 1 сентябрҙә ... бара.
5. Ул Салауат районында тыуған. Башҡортостандың халыҡ шағиры. Төп темалары – тел, милләт, рух. Әҫәрҙәре: “Туған тел”, “Аманат”, “Кеше” һ.б. Кем ул?
6. Мин ... йәшәйем (нисек?)
Мин ... ултырам (ҡайҙа?)
Мин ... мәктәпкә барам (ҡасан?)
7. Башҡортостандағы иң ҙур күл - ... .
Башҡортостандың баш ҡалаһы - ... .
8. “Таштуғай” - башҡорт халыҡ ... . (әкиәте, йыры, мәҡәле, эпосы, ҡобайыры). .
9. ... ... хәҙерге Дүртөйлө районы Әсән ауылында тыуған.
10. һ-х: ...өт, ...аумы, ...ат, ...ут, ...әл, ...әбәр, ...ул, ...анай, ...орау, ...атыусы.

[MORATSOLTAN]

9 класс (дәүләт теле) өсөн эш
1. Мифтахетдин ... хәҙерге ... районында тыуған.
2. Мифтахетдин ... ... йылда тыуған.
3. Аҡ-ҡара, яҡшы-насар, көн-... , малай - ... .
4. Бына һалҡын ... етте. Ап-аҡ ... яуҙы. ... йоҡоға талды. ... һайрамай. Урманда ... ята.
5. Ул Ишембай районында тыуған. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы. Төп темаһы – урман. Әҫәрҙәре: “Мәңгелек урман”, “Йыртҡыс тиреһе” һ.б. Кем ул?
6. Мин ... уҡыйым (нисек?)
Мин ... йәшәйем (ҡайҙа?)
Мин ... Өфөгә барам (ҡасан?)
7. Башҡортостандағы иң ҙур йылға - ... .
Минең тыуған ҡалам - ... .
8. Өфө гербында ... һүрәтләнгән.
9. ... ... Хәйбулла районыТаңатар ауылында тыуған.
10. ҡ-к: а..., ...ыш, я...шы, та...та, балы..., а...са, ю..., ...уян, ба...са, кү... .

[MORATSOLTAN]

http://vk.com/bashkortlanguage - Бәйләнештә сайтында мин булдырған сәхифә. Башкирский язык (разговорный) тип атала. Теләгегеҙ булһа, инеп ҡарарға мөмкин

[MORATSOLTAN]

8 класс (дәүләт теле) өсөн тест
Башҡорт теле
8 класс
Мәктәп этабы
1. «Ерҙә кеше һөйәгенән
Убалар үҫкән...
Тел – тере шишмә – үлмәгән,
Бөгөнгә еткән!»
Был өҙөк кемдең шиғырынан?
А) Р. Бикбай;
Б) Б. Бикбай;
В) Ә. Үтәбай;
Г) С. Әлибай.
2. Ҡайһы юлдағы һүҙҙәр «Көҙ» темаһына ҡарай?
А) ҡар ирей, көндәр йылы, ҡоштар килә;
Б) ҡоштар китә, япраҡтар һарғая, ямғыр яуа;
В) ҡар яуа, буран ҡотора, көн бик һалҡын;
Г) көн эҫе, ҡояш ҡыҙҙыра, күбәләктәр оса.
3. Ҡайһы һөйләмдә һорау билдәһе ҡуйыла?
А) Беҙҙең өй янында ҙур баҡса бар
Б) Бөгөн баҡсаға барығыҙ
В) Иртәгә баҡсаға бараһыңмы
Г) Әсәйем һуған, кишер, ҡыяр ултыртты
4. Ҡайһы һөйләмдә өндәү билдәһе ҡуйыла?
А) Һин бөгөн нимә эшләйһең
Б) Өй эшен эшлә
В) Мин Октябрьский ҡалаһында йәшәйем
Г) Әсәйем тәмле бутҡа бешерә
5. Ниндәй һөйләм дөрөҫ төҙөлгән?
А) Өфө ҡалаһы Ағиҙел урынлашҡан, бейек тауҙа буйында.
Б) Өфө ҡалаһы Ағиҙел буйында, бейек тауҙа урынлашҡан.
В) Ағиҙел буйында, Өфө ҡалаһы урынлашҡан бейек тауҙа.
Г) Ағиҙел ҡалаһы Өфө буйында, бейек тауҙа урынлашҡан.
6. Шиғырҙа ниндәй һүҙ төшөп ҡалған?
«Ҡараһаң миңә,
Йылмайһаң миңә,
Һин дә бик матур,
... лә матур,
Бик матур донъя»
А) Кеше;
Б) Әсәй;
В) Өфө;
Г) Ватан.
7. Ҡайһы юлда ялғауҙар дөрөҫ ҡушылған?
А) ашлы тәрилкә, тоҙло ҡыяр, эшле кеше;
Б) һипкеллы ҡыҙыҡай, аҡылле кеше, тәртиплө малай;
В) балале ҡатын, балле торт, һөтле сәй;
Г) белемлы уҡыусы, аҡсале эш, башле егет.
8. «Әсә күңеле» шиғырының авторы кем?
А) Р. Ниғмәти;
Б) М. Ғафури;
В) А. Игебаев;
Г) Л. Абдуллина.
9. Ниндәй һөйләм бер составлы?
А) Был эште оҙаҡ эшләнем;
Б) Атайым эштән ҡайтты;
В) уҡытыусы килде;
Г) Баҡсала алма бешә.
10. Һөйләмдең баш киҫәктәре ниндәй?
А) эйә, аныҡлаусы;
Б) хәбәр, тултырыусы;
В) аныҡлаусы, хәл;
Г) эйә, хәбәр.